Istorija Beograda

istorija beograda

Teritorija današnjeg Beograda bila je naseljena još u starijem kamenom dobu, o čemu svedoče skeleti neandertalaca i mamuta pronađeni na više lokacija: kamenolom kod Leštana, pećina na Čukarici, prostor ispod palate Albanija, okolina Bajlonijeve pijace.

Arheološki dokazi iz mlađeg kamenog doba koji ukazuju na naseljenost prostora oko ušća Save u Dunav u praistoriji pronađeni su u Vinči, Gornjem Gradu,  Zemunu, na Karaburmi i na Rospi Ćupriji. Početak razvoja Vinčanske kulture vezuje se za vreme od pre 7.000 godina. Kasnije, u III veku p.n.e. današnji Beograd naseljavali su Kelti. Nakon Kelta, ovaj prostor preuzeli su stari Rimljani, a naselje su nazvali Singidunum. Nakon raspada rimske imperije i podele rimskog carstva Singidunum je pripao Vizantiji.

Pre nego što su se Sloveni nastanili u Singidunumu, oko 630 godine, kroz ovo područje prolazila su mnoga plemena: Huni, Avari, Sarmati i Ostrogoti. Današnje ime glavnog grada Srbije prvi put se pominje u jednom slovenskom zapisu iz 878. godine, za vreme Prvog Bugarskog carstva. U zapisu se govori o Bjelgradu, tvrđavi sagrađenoj od belog kamena koja se videla sa reke i iz panonske nizije. Sve do XIII veka za prevlast nad Beogradom borili su se Vizantija, Mađarska i Bugarska. Prvi srpski vladar koji je rukovodio Beogradom bio je kralj Stefan Dragutin. Mađarski kralj Ladislav IV, inače tast Stefana Dragutina, pokloni je Beograd svome zetu, a grad je pripojen Sremu 1284. godine. Nakon Kosovske bitke 1389. godine Turci neprestano pokušavaju da osvoje Beograd. Međutim, od 1405. godine despot Stefan Lazarević, vazal ugarskog kralja Žigmunda Luksemburškog, proglasio je Beograd svojom prestonicom, a u decenijama nakon tog događaja dolazi do ekspanzije u razvoju grada. Stare gradske zidine, tvrđave, zamci i crkve su potpuno rekonstruisane, a broj stanovnika je naglo počeo da raste. Čuvena Opsada Beograda od strane Turaka dogodila se 1456. godine, ali je Sibinjanin Janko sa svojom hrišćanskom vojskom uspeo da odbrani prestonicu. Konačno, 28. avgusta 1521. godine osmanski vladar Sulejman Veličanstveni uspeo je da pokori Beograd. Od tada Beograd potpada pod vlast Osmanskog carstva, trpeći uticaje turske kulture. Orijentalni stil gradnje, tipičan za turske gradove, oduševljavao je sve koji su u Beograd dolazili ili pokraj njega prolazili. Izgrađene su mnoge džamije, a sredinom XVII veka u Beogradu je živelo 98.000 ljudi, a većinu su činili Muslimani, čak oko 77.000. U savremenom Beogradu postoji samo jedna džamija, Bajrakli džamija koja se nalazi na Dorćolu. Beograd je bio središte Smederevskog sandžaka (tzv. Beogradski pašaluk). Kraj XVII i čitav XVIII vek obeležili su stalni sukobi Turaka i Austrougara, koji su više puta osvajali Beograd, ali je on ponovo bio osvajan od strane Turaka, trpeći velike gubitke i razaranja. U I srpskom ustanku Beograd je bio oslobođen od Turaka u periodu od 1806-1813. godine. Prestonica kneževine Srbije postaje 1817. godine. Međutim, od 1818-1841. godine prestonica je preseljena u Kragujevac, da bi knez Mihajlo Obrenović vratio Beogradu prestoničku titulu. Nakon što je Srbija postala kraljevina  1878. godine, Beograd postaje najznačajniji grad na Balkanu. Nagli razvoj doprinosio je i povećanju broja stanovnika, kojih je 1900. godine bilo svega 69.000, a neposredno pred početak I svetskog rata broj žitelja Beograda dostigao je 100.000.

beograd stari

U taj broj nisu uračunati stanovnicu Zemuna, jer je on bio pod vlašću Austrougara. Po okončanju I svetskog rata kao prestonica Kraljevine Jugoslavije, Beograd je doživeo pravi procvat u svom razvoju i potpunu modernizaciju. U periodu između dva svetska rata priraštaj stanovništva je iznosio preko 4% na godišnjem nivou. Pred početak II svetskog rata, 1940. godine Beograd je imao oko 320.000 stanovnika. II svetski rat na našim prostorima otpočeo je upravo bombardovanjem Beograda 6. i 7. aprila 1941. godine. U žestokom bombardovanju  nacističke avijacije poginulo je 2.274 ljudi, Beograd je razrušen, izgorela je Narodna Biblioteka Srbije, sa mnogo vrednih knjiga i srednjevekovnih rukopisa. Oformljena su dva logora: na Sajmištu i na Banjici u kojima je tokom rata ubijeno oko 45.000 Srba i oko 8.000 Jevreja. Samo 10% Jevreja koji su živeli  u Beogradu preživelo je II svetski rat. Oko 1.600 ljudi poginulo je kada su 16. i 17. aprila 1944. godine saveznici bombardovali Beograd. Grad je od okupatora konačno oslobođen 20. oktobra 1944. godine. Epilog II svetskog rata je bio oko 50.000 poginulih ljudi i potpuno razaranje Beograda.

Kao glavni grad novoformirane SFR Jugoslavije, u periodu posle rata, Beograd postaje veliki industrijski, privredni, kulturni i sportski centar. Na mestu preko Save gde su do tada bile močvare i livade, 1951. godine počinje izgradnja Novog Beograda. U Beogradu je 1961. godine održana Prva konferencija nesvrstanih, čiji je osnivač bila SFRJ. Tokom 1968. godine održane su velike studenske demonstracije. U martu 1972. godine došlo je do poslednje zabeležene epidemije velikih boginja koja je, nakon karantina i sveopšteg vakcinisanja, suzbijena tek krajem maja. Maja meseca 1980. godine umro je Josip Broz Tito, koji je sahranjen u Kući cveća u Beogradu uz prisustvo oko 700.000 građana i velike većine vodećih svetskih političara i državnika. U martu 1991. godine desile su se velike demonstracije protiv Miloševićevog režima. U vremenskom razdoblju od novembra 1996. do februara 1997. godine zbog lažiranih izbora organizovane su masovne svakodnevne demonstracije, nakon kojih Zoran Đinđić postaje gradonačelnik Beograda. Najnovije bombardovanje Beograda desilo se u periodu od 24. marta do 9. juna 1999. godine, kada je gradskoj infrastrukturi od strane NATO pakta naneta ogromna materijalna šteta, a bombardovani su beogradski mostovi, bolnice, ministarstva, kineska ambasada, zgrada RTS-a, poslovna zgrada „Ušće“, hotel „Jugoslavija“ i mnogi drugi znameniti objekti u Beogradu. Najzad, u novijoj istoriji značajan je još jedan datum – 5. oktobar 2000. godine, kada je nakon totalnih demonstracija i blokada, Slobodan Milošević svrgnut sa vlasti. Prema nezvaničnim podacima, 5. oktobra je bilo više od 1.000.000 učesnika u protestima.