Dvorovi Beograda

stari dvor beograd

Beogradski dvorovi nalaze se u sklopu dva kompleksa. Gradski kompleks dvorova na Terazijama sastoji se od Starog dvora u kome sa danas nalazi Skupština grada Beograda i Novog dvora, danas zgrada predsednika republike. Do 1957. godine, kada je srušen, ovom kompleksu je pripadao i Maršalat kraljevskog dvora koji je obuhvatao administrativnu zgradu, gardu, poslugu, garažu i konjušnicu. Ovaj kompleks nalazi se u strogom centru Beograda. Kompleks dvorova na Dedinju čine Kraljevski dvor, Beli dvor i Kapela Svetog Andreja Prvozvanog. Imanje na kom se nalazi ovaj kompleks obuhvata površinu od 135 hektara, prekrivenu prelepim parkom koji je uređen od strane pejzažnog arhitekte Eduarda Andree. Dedinjski kompleks poseduje i bazene, kuhinju, slamnatu kuću i Maršalat dvora.

Stari  dvor nalazi se u centru Beograda, na raskrsnici ulica Kralja Milana i Dragoslava Jovanovića, a glavni ulaz smešten je na strani prema Trgu Nikole Pašića. Dvor je podigao kralj Milan Obrenović u periodu od 1881. do 1884. godine. Cilj njegovog podizanja bio je da nadmaši sve dotadašnje rezidencije vladara u Srbiji. Nakon smene dinastija, od 1903. do 1921. godine u dvorcu je bila rezidencija kralja Petra Prvog Karađorđevića, a od 1921. do 1922. godine rezidencija kralja Aleksandra Karađorđevića. U njemu je tokom i neposredno posle Prvog svetskog rata zasedala Privremena Narodna skupština, a u periodu između dva svetska rata dvor je bio domaćin raskošnim kraljevskim balovima, zabavama i u njemu se vršio prijem stranih gostiju. U vreme socijalističke Jugoslavije, na dvoru je bio najpre Prezidijum Narodne skupštine, onda Vlada FNRJ, pa Savezno izvršno veće, a Skupština grada Beograda i kabinet gradonačelnika se u Starom dvoru nalaze od 1961. godine. Dvor je izgrađen prema projektu Aleksandra Bugarskog u stilu akademizma, karakterističnom za XIX vek, a dekorisan je u duhu renesanse. Dvor je reprezentativni primerak akademske arhitekture u Srbiji. U oba svetska rata dvor je pretrpeo teška oštećenja, pa je nakon nekoliko rekonstrukcija njegov današnji izgled dosta drugačiji od izgleda u vreme kada je podignut. Njegov spoljašnji izgled krase karijatide i dorski stubovi. Unutrašnjost dvora čine centralni hol, Crveni salon, Žuti salon, Svečana sala, Balska dvorana sa koje se ulazi na terasu. Enterijer krase brojna dela naših poznatih slikara: Đure Jakšića, Save Šumanovića, Petra Lubarde itd. Takođe, u dvoru se nalaze i skulpture Riste Stijovića urađene u drvetu. Poseban značaj ima najstariji pisani dokument koji pominje ime Beograd na Slovenskom jeziku – faksimil pisma Pape Jovana VIII iz 878. godine.

kraljevski dvor beograd

Novi dvor nalazi se u centru Beograda, na Andrićevom vencu. Na njegovoj izgradnji radilo se u periodu od 1911. do 1922. godine, sa ciljem da dvor bude rezidencija kraljevske porodice Karađorđević. U njemu se i nalazila rezidencija kralja Aleksandra Karađorđevića od 1922. do 1933. godine. Od juna 1934. godine do 1948. godine, na inicijativu kralja Aleksandra, dvor je pretvoren u Muzej kneza Pavla. Nakon toga, u Novom dvoru su se nalazili Savezno izvršno veće, Skupština Srbije, Predsedništvo Srbije, a danas predstavlja zgradu Predsednika republike. Novi dvor je izgrađen na istom mestu gde se nalazio Dvorac Mihaila Obrenovića. Projekat za njegovu izgradnju uradio je beogradski arhitekta Stojan Titelbah. Zgrada je imala elemente akademizma, uz dodatak renesansnih i baroknih motiva. Međutim, njen današnji izgled se poprilično razlikuje od originalnog. Objekat je monumentalnog karaktera sa svim elementima karakterističnim za arhitekturu u Srbiji posle Prvog svetskog rata. Unutrašnjost dvora i njegov nameštaj imaju stilski karakter, po ugledu na dvorove Luja XIV, Luja XV i Luja XVI. Novi dvor se nalazi pod zaštitom države kao spomenik kulture.

Kraljevski dvor smešten je na imanju površine 135 hektara u naselju Dedinje, na kome se nalazi i Beli dvor. Kralj Aleksandar Karađorđević je investirao podizanje ovog dvora, koje je trajalo od 1924. do 1929. godine. Projekat izgradnje dvora je delo arhitekte Živojina Nikolića i akademika Kraljevske akademije Nikolaja Krasova. Objekat predstavlja ogromnu vilu čija je fasada od belog mermera sa karakteristikama srpsko-vizantijske arhitekture. U okruženju dvora nalaze se Kraljevska kapela Svetog Apostola Andreja Prvozvanog, zatim pergole, park sa terasama, bazeni, paviljon i koncertni prostor. Dvor je smešten na najvišoj tački naselja Dedinje, pa se sa njega pruža idiličan pogled na celo naselje, park šumu Košutnjak, Topčidersko brdo i planinu Avalu. Unutar dvora, na njegovom prizemlju, nalaze se kraljev kabinet, velika i mala biblioteka, zlatni salon, plavi salon, svečani hol i prostrana trpezarija. Prostorije su opremljene u stilu renesanse i baroka i ukrašene vrednim slikama i predmetima, a u svečanom holu nalaze se kopije fresaka iz manastira Dečani i Sopoćani. Suteren obuhvata prostorije sa raskošno oslikanim zidovima po ugledu na ruski Kremlj: dvorana sa tavanicom oslikanom motivima iz epske pesme „Ženidba Dušanova“, mali salon, dvorana šapata i dvorana za projekcije. Na spratu vile nalaze se sobe porodice princa Aleksandra Drugog, koja u dvoru i živi.

novi dvor beograd srbija serbia

Beli dvor, koji zajedno sa Kraljevskim dvorom čini Kompleks dvorova na Dedinju, izgrađen je po projektu arhitekte Aleksandra Đorđevića, a njegova gradnja je trajala od 1934. godine do 1937. godine. Zgrada dvora zidana je po nalogu kralja Aleksandra, sa ciljem da postane rezidencija njegovih sinova. Međutim, s obzirom na iznenadnu smrt kralja Aleksandra, radove na uređenju dvora završio je knez-namesnik Pavle. On je opremio dvor brojnim vrednim umetničkim delima. Nakon završetka izgradnje knez Pavle se sa svojom porodicom uselio u Beli dvor. U periodu nakon Drugog svetskog rata dvor je korišćen u reprezentativne svrhe, kao domaćin brojnih svečanosti i važnih stranih gostiju. Beli dvor je danas u vlasništvu Republike Srbije, ali je ustupljen na korišćenje Aleksandru II Karađorđeviću. Spoljašnji izgled Belog dvora tipičan je za arhitekturu klasicizma. Unutrašnjost dvora ima izuzetnu umetničku vrednost i predstavlja nacionalno blago. Prizemlje čine Svečani hol i veći broj salona stilski uređenih po uzoru na Luja XV i Luja XVI i ukrašenih venecijanskim lusterima. Na prizemlju se nalazi i biblioteka sa blizu 35.000 knjiga, kao i svečana trpezarija opremljena vrednim nameštajem. Iznad svečanog hola nalazi se galerija sa delima poznatih slikara (Paja Jovanović, Nikola Pusen, Jan Brojgel, Fransoa Mije i dr.) koja vodi do pet apartmana na spratu. Stanovi posluge i mala, pomoćna biblioteka smešteni su na potkrovlju.