Crkve i hramovi u Beogradu

sveti sava hram beograd

Postojanje velikog broja crkvi, hramova, manastira i drugih verskih objekata u Beogradu i njegovoj okolini uticalo je i na razvoj verskog turizma u glavnom gradu Srbije. S obzirom da je najveći broj stanovnika Beograda pravoslavne veroispovesti, najzastupljeniji su objekti Srpske pravoslavne crkve. Takođe, na području Beograda postoji i više objekata rimokatoličke crkve, jedna džamija, jedna sinagoga, kao i nekoliko objekata koji pripadaju ostalim veroispovestima.

Hram Svetog Save nalazi se u opštini Vračar, na Svetosavskom trgu. Spada u grupu najvećih pravoslavnih građevina na čitavom svetu, najveći je objekat Srpske pravoslavne crkve i najveći pravoslavni hram u Jugoistočnoj Evropi. Na mestu gde se hram nalazi 1595. godine Turci su spalili kosti osnivača Srpske pravoslavne crkve Svetog Save, po kome je hram i dobio ime. 300 godina nakon toga, 1895. godine, u Beogradu je ustanovljeno Društvo za podizanje hrama Svetog Save na Vračaru. Međutim, pod spletom različitih okolnosti, a pre svega zbog brojnih ratova koji su se desili u narednim godinama, sa izgradnjom hrama započelo se tek 1935. godine. Gradnja je opet prekinuta početkom Drugog svetskog rata, a nastavljena je tek 1985. godine. Arhitekturu hrama karakteriše srpsko-vizantijski stil, zidovi su obloženi granitom i belim mermerom, 4 zvonika na hramu su visine 44 metara, vrh kupole je visok 70 metara, a iznad kupole nalazi se pozlaćeni krst visok 12 metara. Kupolu hrama krase 3 različite veličine pozlaćenih krstova, kojih ukupno ima 18,  a na zvonicima se nalaze ukupno 49 zvona. S obzirom na ukupnu visinu od 82 metra i na geografski položaj, hram je vidljiv sa skoro svakog mesta u gradu. Prizemlje hrama zauzima površinu od 3.500 m2. Ispod hrama, na ukupnoj površini od 1.800 m2 nalaze se riznica i kripta Svetog Save, kao i grobna crkva posvećena Svetom knezu Lazaru. Hram istovremeno može da poseti više od 10.000 vernika, a najveća horska galerija smeštena u zapadnom delu hrama može da primi 800 horskih pevača. Radovi na unutrašnjoj dekoraciji još uvek traju.

crkva ruzica beograd

Patrijaršija Srpske pravoslavne crkve nalazi se u ulici Kralja Petra, na mestu gde je sredinom XIX veka bila zgrada srpske Mitropolije. Projekat za izgradnju današnje zgrade, koja je završena 1935. godine uradio je arhitekta iz Rusije Viktor Lukomski. U zgradi je sedište srpskog patrijarha, a u njoj se još nalaze biblioteka i muzej Srpske pravoslavne crkve.

Saborna crkva u ulici Kneza Sime Markovića posvećena je Svetom Arhanđelu Mihailu. Izgrađena je na inicijativu kneza Miloša Obrenovića 1840. godine, na temeljima stare crkve iz prve polovine XVIII veka. Projektanti su bili A. F. Kverfeld i Franc Janke, a crkva predstavlja jednobrodnu građevinu sa velikim zvonikom na njenoj zapadnoj strani, u stilu arhitekture klasicizma sa motivima klasičnog baroka. Crkva poseduje bogatu riznicu starih ikona i ukrašenih zlatarskih radova. U crkvi se čuvaju mošti više srpskih vladara, a u njoj su i grobnice Miloša, Mihaila i Milana Obrenovića.  U crkvenoj porti sahranjena su dva velika srpska prosvetitelja Dositej Obradović i Vuk Karadžić.

U Tašmajdanskom parku nalazi se Crkva Svetog Marka, podignuta u periodu od 1931. do 1940. godine na temeljima stare crkve iz 1835. godine. Projekat izgradnje crkve uradili su arhitekte  Petar i Branko Krstić. Crkva pripada srpsko-vizantijskoj arhitekturi, a po izgledu je slična Manastiru Gračanica. U ovoj crkvi nalaze se mošti cara Dušana i grobnica srpskog patrijarha Germana Đorića, u crkvenoj kripti sahranjeni su Aleksandar Obrenović i Draga Mašin. Crkva poseduje jednu od najvrednijih zbirki srpskih ikona iz XVIII i XIX veka.

Bogorodičina crkva Ružica nalazi se iznad Zidan kapije na Kalemegdanu. U vreme despota Stefana Lazarevića, na prostoru današnje crkve postojala je stara crkva koju su srušili Turci 1521. godine. Današnja crkva je nastala od barutnog magacina iz XVIII veka, koji je pretvoren u crkvu 1869. godine. U Prvom svetskom ratu ova crkva je pretrpela velika oštećenja, a njena rekonstrukcija urađena je 1925. godine. Na Kalemegdanu se nalazi i Kapela Svete Petke sagrađena 1867. godine, a obnovljena 1937. godine.

kapela svete petke beograd

Po nalogu kneza Mihaila Obrenovića 1863. godine, zahvaljujući dobrovoljnim prilozima građana, podignuta je Vaznesenjska crkva, koja se nalazi u ulici Admirala Geprata. Projekat izgradnje je delo Pavla Stanišića i Jovana Ristića, a kao uzor za njenu gradnju služio je manastir Ravanica. Kada je reč o crkvenoj arhitekturi, ona pripada stilu romantizma. Crkvena riznica sadrži vredne zbirke ikona, starih knjiga, zlatarskih radova i drugih vrednih predmeta iz XIX veka.

Crkva Svetog Aleksandra Nevskog sazidana je 1930. godine, prema projektu Jelisavete Načić. Nalazi se na Dorćolu, u ulici Cara Dušana, gde je najpre postojala crkva iz 1877. godine. U pevnicama crkve podignuti su spomenici srpskim vojnicima iz ratova od 1876. do 1918. godine, spomenik ruskom caru Nikolaju Drugom i spomenik kralju Aleksandru Karađorđeviću.

Ispod Gardoša u Zemunu sagrađena je 1731. godine Nikolajevska Crkva. Ovu jednobrodnu crkvu sa dvospratnim zvonikom karakteriše barokna arhitektura, koja je specifična za sve crkve građene u Sremu u XVIII veku. U crkvenoj riznici nalaze se vredne zbirke kultnih predmeta i ikona iz XVIII i XIX veka, a u njoj se čuvaju i mošti svetog apostola Andreje Prvozvanog.

Crkva Svetog Vasilija Ostroškog je najmlađi verski objekat Srpske pravoslavne crkve u Beogradu, sagrađen 2001. godine. Crkvu je projektovao arhitekta Mihajlo Mitrović po ugledu na prastare hrišćanske rotonde. Crkva ima niže anekse sa visokim zvonikom na zapadnoj strani, a na istoku se nalazi trolisna oltarska apsida.

U Beogradu se nalazi i više srpskih manastira, među kojima se ističu: Manastir Vavedenja Presvete Bogorodice iz 1937. godine, čiji je zadužbinar Persa Milenković, a nalazi se na Senjaku; Manastir Svetog Arhangela Mihaila na teritoriji Rakovice, sagrađen u XIV veku, tipičan primer moravske arhitekture, u čijem sklopu se nalaze grobovi porodice Jevrema Obrenovića, grob vojvode Vase Čarapića, kao i grob Patrijarha srpskog gospodina Pavla; Manastir Svetog Arhangela Gavrila podignut 1786. godine u stilu barokne arhitekture, zadužbina Teodora Toše Apostolovića, koji se nalazi u Gradskom parku u Zemunu itd.

Jevrejska sinagoga u Beogradu postoji od 1926. godine i nalazi se u samom centru grada. Jedini je verski objekat jevrejske verske zajednice u čitavoj Srbiji.

Među rimokatoličkim crkvama izdvajaju se Crkva Krista Kralja, crkvica-kapela, posvećena Svetom Ladislavu i Crkva Svetog Antuna, podignuta tridesetih godina prošlog veka, delo slovenačkog arhitekte Jožefa Plečnika, smeštena u Bregalničkoj ulici.

Bajrakli džamija nalazi se na Dorćolu, u Gospodar Jevremovoj ulici, a sagrađena je oko 1575. godine. Jedina je preživela džamija iz perioda turske dominacije i trenutno jedina aktivna bogomolja islamske verske zajednice u Beogradu. Predstavlja jednoprostornu građevinu koja ima kupolu i minaret, a uz samu džamiju nalazi se i verska srednja škola medresa.