Avala

avalski toranj

Na severu Šumadije, a 16,5 km južno od Beograda uzdiže se planina Avala. Sa svega 511 m visine pripada grupi niskih planina. Na Avali, po kojoj je i dobio naziv, otkriven je mineral avalit.

Od 1859. godine, po nalogu Kneza Miloša Obrenovića, područje planine je zagrađeno zaštitnom ogradom. Status nacionalnog parka Avala je dobila 1939. godine, a po odluci Narodne Skupštine, od 1946. godine predstavlja dobro od opšteg značaja. Skupština grada Beograda krajem 2007. godine donela je odluku po kojoj područje Avale na 489 hektara površine postaje zaštićeno prirodno dobro. Površina koja je pod zaštitom bogata je šumom listopadnih i četinarskih vrsta drveća, a na njoj raste ukupno oko 600 vrsta biljaka. Među njima se ističu brojne lekovite biljke, kao i vrste (zlatan, zelenika, zanovet) koje spadaju u prirodne retkosti. Zbog prelepe prirode Beograđanima je Avala jedno od omiljenih izletišta.

Na Avali se nalazi Spomenik neznanom junaku. Nakon završetka prvog svetskog rata meštani su na Avali otkrili mesto na kom je bio sahranjen nepoznati vojnik. Njemu je narod avalskih sela podigao skroman spomenik 1922. godine. Nekoliko godina nakon toga oformljen je državni odbor za podizanje reprezentativnog spomenika ovom srpskom heroju iz Prvog svetskog rata koji je odlučilo da se spomenik izgradi na samo vrhu planine. Na podizanju spomenika radilo se od 1934. do 1938. godine. Međutim, već na samom početku radova, 1934. godine, dinamitom su srušeni ostaci srednjevekovnog grada Žrnova, a taj nepromišljen postupak i danas izaziva brojne polemike i nailazi na žestoke kritike brojnih istoričara. Spomenik je delo vajara Ivana Meštrovića, materijal od koga je napravljen je jablanički granit, a sam spomenik ima oblik mauzoleja sa karijatidama, tj. ženama obučenim u tradicionalne nošnje svih naroda Jugoslavije. Na Avali se nalazi i Spomenik Sovjetskim ratnim veteranima koji su tragično izgubili živote padom aviona 19. oktobra 1964. godine, kao i Spomenik Vasi Čarapiću.  Spomen-Park u Jajincima, koji se nalazi na putu od vrha Avale prema Beogradu, u avalskom selu Jajinci, podignut je u znak sećanja na 80.000 žrtava koje su Nemci streljali tokom Drugog svetskog rata.

1965. godine na planini je podignut Avalski televizijski toranj koji su NATO avioni srušili 29. aprila 1999. godine tokom bombardovanja Srbije. Arhitekte Uglješa Bogunović i Slobodan Janjić uradile su projekat za toranj koji je predstavljao najveću građevinu u čitavoj bivšoj Jugoslaviji. Ovaj simbol Beograda je 21. aprila 2010. godine obnovljen i gotovo je identičan starom tornju, osim što mu je visina povećana za jedan metar i iznosi 204 m.

Na Avali je postojao i već pomenuti srednjevekovni grad Žrnov, čiji su ostaci dignuti u vazduh prilikom zidanja Spomenika neznanom junaku, a koga su Turci zvali Avala. Arheološki nalazi svedoče o naseljenosti područja oko ovog grada još u praistoriji, ali se za sam grad ne zna pouzdano kada je sazidan. Zna se samo da je njegova svrha bila zaštita okolnih rudnika i osmatranje prilaza Beogradu.

avala beograd toranj

Avala ima nekoliko ugostiteljskih objekata. Na njoj se nalaze hotel „Avala“, Planinarska kuća „Mitrovićev dom“, Planinarsko odmaralište „Čarapićev brest“, kao i Planinarski dom „Čarapićev brest“.

Prvo takmičenje u Srbiji u smučarskom trčanju na 8 km održano je 1929. godine upravo na Avali. Isto tako, 1946. godine, na ovoj planini je održano i prvo prvenstvo Srbije u smučanju  nakon Drugog svetskog rata.