Arheološki lokaliteti

belo brdo vinca nalaziste

Arheološko nalazište Belo brdo u selu Vinča nalazi se na obali reke Dunav, 14 km jugoistočno od centra Beograda. Vinča je jedna od najstarijih ljudskih naseobina i predstavlja arheološko nalazište od izuzetnog značaja. Debljina otkrivenog kulturnog sloja iznosi 10,5 metara i to je najveći arheološki profil pronađen u Srbiji. Takođe, Vinča je jedno od najznačajnijih neolitskih nalazišta u Evropi. Najdublji slojevi su ostaci Starčevačke kulture, koja potiče iz ranog i srednjeg neolita (6.200 – 5.200 godina p.n.e.), o čemu svedoče otkrivene zemunice i keramika. Zatim, slede slojevi koji su pripadali Vinčanskoj kulturi, a na njima su pronađeni ostaci kuća, keramičke posude, neolitska plastika, kameno oruđe i različiti koštani alati. Na sledećem sloju pronađeni su ostaci 4 groba koji pripadaju Bodrogkersturskoj kulturi iz perioda od 4.000 do 3.700 godine p.n.e. Zatim, višlje su se nalazili keramički predmeti i 4 figure u obliku peščanog sata od kojih je jedna potpuno očuvana, koji su pripadali Badenskoj kulturi (3.600 – 3.500 godina p.n.e.). Na narednom sloju pronađena je jama, koja je verovatno predstavljala grobnicu i potiče iz doba Kostolačke kulture iz razdoblja od 3.200 do 2.800 godine p.n.e. Materijal pronađen na susednom višljem sloju pripadao je Vatinskoj kulturi iz bronzanog doba (III milenijum p.n.e.). Na gornjim slojevima otkriveni su ostaci nekropole i grobova, a najmlađi arheološki dokazi koji su pronađeni pripadaju vremenu od VIII do XVII veka.

arheoloska nalazista

Arheološki lokalitet Usek nalazi se na području Banjice. Na nalazištu postoji veoma bogat kulturni sloj u 5 horizonata, a pronađeni su arhitektonski ostaci većeg broja zemunica i kuća koje potiču iz doba neolita. Posle nalazišta u Vinči, Usek je najvažniji arheološki lokalitet na području Beograda kada je reč o proučavanju neolitskog doba.

Arheološko nalazište praistorijska Karaburma je lokalitet na kome su otkriveni ostaci 100 grobova spaljenih pokojnika i najveća su arheološka kolekcija u srednjoj Evropi iz doba kada su Kelti naseljavali ovo područje. Nekropola sa 230 grobova je najveća koja je do sada otkrivena u Beogradu. Na ovom prostoru postojala su i naselja u neolitu, bronzanom i gvozdenom dobu, o čemu svedoče brojni pronađeni predmeti. Ovaj lokalitet još uvek nije dovoljno istražen.

Na osnovu istraživanja iz 1947. i 1948. godine na arheološkom nalazištu Ledine koje se nalazi u Žarkovu, potvrđeno je postojanje većeg neolitskog naselja sa nekoliko horizonata ukupne debljine kulturnog sloja od 4,5 m. Na ovom lokalitetu pronađen je bogat arheološki materijal, keramika, statuete, artefakti od kostiju, ostaci kuća, zemunica za stanovanje i jama za ostavu, koji svedoči o postojanju neolitskog naselja u periodu Vinčanske kulture. Posle Vinče i Banjice, Ledine su treći lokalitet na teritoriji Beograda po značaju za proučavanje neolitskog doba.

Neposredno pored Belog brega, nalazi se i arheološki lokalitet Goli breg, na kom su pronađeni ostaci naselja i nekropola koji potiču iz neolita, rimskog i ranoslovenskog perioda. Arheološki materijal pronađen na ovom nalazištu nalazi se u Narodnom muzeju i Muzeju grada Beograda.

Na Arheološkom nalazištu Agino brdo u Grockoj, na obali Dunava pronađeni su ostaci keramike, plastike i kućnog lepa koji potiču iz neolita, zatim fragmenti latenske i rimske keramike, kao i delovi nekropole iz doba seobe naroda. Važnost ovog nalazišta je u tome što je na njemu postojao kontinuitet razvoja naselja počevši od neolita, preko starijeg gvozdenog doba, rimskog doba, seobe naroda, pa do nastanjivanja Slovena na ovim prostorima.

Arheološki lokalitet Čaršija nalazi se pored puta Beograd – Ripanj prema Topčiderskoj reci. Na njemu su otkrivene zemunice, ostaci posuđa, statuete, koji potiču iz mlađeg neolita i pripadaju Vinčanskoj kulturi.

Arheološko nalazište Dubočaj udaljen je 2 km od centra Grocke, pored puta Beograd – Smederevo. Na ovom lokalitetu otkriveni su ostaci grobnica iz II i III veka, kao i ostaci drugih nepokretnosti iz IV veka, koji dokazuju postojanje rimskog naselja na ovom području. Takođe, na ovom lokalitetu otkriveni su i arheološki dokazi postojanja neolitskog naselja Starčevačke kulture.

arheoloska nalazista srbije

Arheološki lokalitet antički Singidunum prostire se kroz teritoriju Starog grada, Savskog venca, Vračara, Palilule i Zvezdare. Na ovom lokalitetu postoje ostaci rimskog kastruma iz I veka  na teritoriji Gornjeg grada u Beogradskoj tvrđavi. Takođe, namenskim iskopavanjima i slučajno u toku zemljanih radova, pronađeni su brojni predmeti – ostaci profane, grobne arhitekture, veći broj epigrafskih spomenika, skulpture, keramika itd, koji svedoče o postojanju civilnog naselja i nekropola formiranih oko njega.

Arheološko nalazište antički Taurunum nalazi se na Gardoškom bregu u Zemunu. Naselje Taurunum potiče iz I veka, a na ovom lokalitetu nalazili su se rimsko utvrđenje, civilno naselje i nekropola. Na području Gardoša i Zemuna pronađeni su brojni arheološki dokazi iz doba Rimljana – delovi fortifikacije, profane, ostaci grobnica, epigrafskih spomenika, ostave za novac itd.

Na 38 km od Beograda prema Smederevu, u ataru sela Brestovik, na arheološkom nalazištu Beli breg, prilikom izgradnje puta 1948. godine pronađeni su arheološki ostaci grobnice od opeke, a oko grobnice otkriveni su i jedan veći i tri manja suda, kao i šest žižaka. Grobnica najverovatnije potiče iz III veka. Pored toga, prilozi iz grobova koji su pronađeni su iz X i XI veka, pa se pretpostavlja da je na ovom lokalitetu postojala i rano-srpska nerkopola.

U okolini Višnjice nalazi se arheološki lokalitet Ramadan, na kom su otkriveni ostaci keramike, novca i zidova kuća, nakon čega je Muzej grada Beograda izvršio arheološka istraživanja 1964. godine. Utvrđeno je postojanje rimskog naselja na ovom lokalitetu. Pronađeni su zidovi dveju kuća i brojni drugi arheološki materijal – fragmenti tegula, keramike, delovi predmeta od gvožđa, prstenje itd. Novac koji je otkriven je iz perioda od II do IV veka.

Na arheološkom lokalitetu Brestove međe, između sela Vojka, Ugrinovci i Nove Pazove, otkriveni su ostaci naselja, nekropole i starog rimskog puta. Arheološka istraživanja vršena su 1966. godine, kada se došlo do zaključka da je na ovom lokalitetu bilo života od I veka pa sve do poznog antičkog doba. Pronađeni su odlično očuvani pokretni materijali, fragmenti arhitekture i komunikacije, a sav arheološki materijal danas se nalazi u Zavičajnom muzeju u Zemunu.

Zabran Petrovčić je arheološko nalazište na periferiji šume Dobanovački zabran. Arheološkim iskopavanjima koja su vršena 1963. godine otkriveni su ostaci male jednobrodne crkve iz XII ili XIII veka, dve zidane grobnice i veće nekropole čiji je stariji deo iz XIII, a noviji iz druge polovine XIV veka. Na osnovu podrobnijeg istraživanja, pretpostavlja se da su crkva i nekropola pripadale slovenskom-srpskom stanovništvu.

Na putu od naselja Progar prema naselju Boljevci, pored ribnjaka Živača, nalazi se arheološki lokalitet Progarski vinogradi. Na njemu su vršena istraživanja tokom 1967. i 1968. godine, kada su pronađeni ostaci lončarskih i ciglarskih peći iz rimskog doba, kao i fragmenti jedne velike građevine i nekropole iz srednjeg veka. Takođe, otkriveni su ulomci opeka, tegula i imbreksa sa žigom Dunavske flotile, čuvene rimske jedinice, pa se pretpostavlja da su ciglanu i lončarske radionice koristili upravo pripadnici ove vojne formacije.

Na lokalitetu u Višnjici pronađeni su ostaci jednog utvrđenja i nekropole. Arheološko nalazište utvrđenje Ad Octavum obuhvata ostatke utvrđenja iz VI veka koje je pripadalo vizantijskom caru Justinijanu. Ostaci keramike, opeka, crepova i slabo vidljivi obrisi zidova unutar zidina potvrđuju postojanje stambenih objekata u okviru utvrđenja. Utvrđenje Ad Octavum sa nekropolama i brojni drugi arheološki dokazi koji su pronađeni u ili oko utvrđenja svedoče o naseljenosti ovog prostora od antičkog doba do poznog srednjeg veka.

Istočno od Beograda, u blizini naselja Slanci, nalazi se arheološki lokalitet Manastir Slanci. Pretpostavlja se da je manastir osnovan u XIII veku i da je zadužbina ili Svetog Save ili kralja Dragutina. Aktivnost manastira je bila posebno živa u vreme Despota Stefana Lazarevića i Despota Đurađa Brankovića. Manastir je više puta rušen i obnavljan, a potpuno je nestao tridesetih godina XIX veka. Na mestu gde su pronađeni ostaci starog manastira podignuta je 1900. godine skromna kapela, koja je rekonstruisana 1969. godine. 1970. godine podignut je i manastirski konak. Manastir danas funkcioniše kao Manastir Arhiđakona Stefana u Slancima.